Nowa podstawa programowa dla liceów i techników. Znamy szczegóły propozycji IBE

Propozycje projektów podstaw programowych kształcenia ogólnego dla czteroletniego liceum ogólnokształcącego i pięcioletniego technikum opublikował w czwartek (22 października) Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Nowe podstawy mają obowiązywać od 1 września 2027 r.

W marcu IBE-PIB poinformował, że propozycje przygotuje ponad 200 ekspertów. Wśród nich są czynni nauczyciele, pracownicy naukowi, metodycy i dydaktycy.

Propozycje będą poddane recenzjom i ocenie Rady ds. Monitorowania Wdrażania Reformy Oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej. Następnie trafią do Ministerstwa Edukacji Narodowej, które ostatecznie decyduje o ich wprowadzeniu.

Instytut podkreślił, że kształcenie ogólne w liceum ogólnokształcącym i technikum ma przygotować uczniów do „skutecznego i odpowiedzialnego funkcjonowania w rodzinie, społeczeństwie i na rynku pracy” oraz „sprzyjać rozwijaniu postawy dbania o dobro wspólne w poszanowaniu tradycji i kultury narodowej oraz innych kultur”.

Kształcenie ogólne obejmuje przedmioty: j. polski, matematyka, j. obcy nowożytny, j. łaciński, historia, edukacja obywatelska, biznes i zarządzanie, geografia, biologia, chemia, fizyka, informatyka, wychowanie fizyczne, edukacja dla bezpieczeństwa, edukacja zdrowotna, historia muzyki, historia tańca, historia sztuki, j. łaciński i kultura antyczna, filozofia, etyka, j. mniejszości narodowej lub etnicznej, j. regionalny – j. kaszubski.

Na liście znalazły się też przedmioty do wyboru dyrektora szkoły: sztuki wizualne, muzyka, język łaciński i kultura antyczna, filozofia, wiedza o mediach, historia sztuki, wstęp do rozumowań matematycznych, matematyka wyższa, analiza i modelowanie danych, astronomia, technologie przełomowe, bezzałogowe statki powietrzne.

Jak czytamy, celem kształcenia ogólnego jest m.in.: rozwijanie kompetencji fundamentalnych, czyli językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych – niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania w życiu osobistym, społecznym i zawodowym; rozwijanie kompetencji przekrojowych, czyli poznawczych, społecznych i osobistych, które pozwalają samodzielnie i odpowiedzialnie funkcjonować w zmieniającym się świecie; przygotowywanie do dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych w odwołaniu do wartości oraz przygotowywanie do podejmowania świadomych decyzji dotyczących dalszego uczenia się i drogi zawodowej.

W technikum – zaznaczył IBE-PIB – kształcenie ogólne „zapewnia właściwe przygotowanie uczniów do pracy oraz dalszego uczenia się”, a ponadto wzmacnia zdolność uczniów do podejmowania wyzwań wynikających z dynamicznych zmian na rynku pracy.

Do propozycji eksperci wprowadzili pojęcie „roku bazowego”, czyli pierwszego roku nauki w liceum ogólnokształcącym i technikum, który stanowi pomost między II a III etapem edukacyjnym.

W tym czasie – wskazali – szkoła ma wspierać uczniów zwłaszcza w pogłębianiu i porządkowaniu wiedzy oraz umiejętności zdobytych w szkole podstawowej, rozwijaniu kompetencji fundamentalnych oraz kształtowaniu sposobów uczenia się adekwatnych do nowych wymagań i rosnącej samodzielności.

Pierwszy rok nauki to czas dla ucznia na rozpoznanie własnych zainteresowań, uzdolnień i potrzeb edukacyjnych. Sprzyja wzmacnianiu motywacji ucznia, sprawczości oraz odpowiedzialności za własny rozwój

– podkreślił IBE-PIB.

Dodał, że przygotowuje to pierwszoklasistów do bardziej świadomego wyboru przedmiotów, których uczeń uczy się w kolejnych latach w zakresie rozszerzonym, i stanowi szansę na wyrównywanie ewentualnych różnic.

Przygotowanie nowej podstawy programowej jest elementem wprowadzanej stopniowo reformy programowej „Reforma 26. Kompas Jutra”. Od bieżącego roku szkolnego nowa podstawa zaczęła obowiązywać w klasach I i IV szkoły podstawowej. Rok później, od września 2027 r., wejdzie do I klas szkół ponadpodstawowych, a w podstawówce obejmie kolejne dwa roczniki. W następnych latach obejmie kolejne roczniki uczniów szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych.

Zgodnie z założeniami reformy w 2031 r. przeprowadzony ma być nowy egzamin ósmoklasisty i nowa matura, kiedy pierwsi uczniowie objęci nową podstawą programową zakończą pełny cykl kształcenia.

Prace nad reformą edukacji rozpoczęto wiosną 2024 r. Wówczas MEN powierzyło IBE-PIB prace nad profilem absolwenta dla przedszkoli i szkół podstawowych, który określa obszary rozwoju oraz kluczowe umiejętności, które powinny być rozwijane na każdym etapie edukacji. Opracowany profil jest punktem wyjścia do przygotowania nowej podstawy programowej.

Eksperci proponują w szkołach ponadpodstawowych m.in. więcej literatury współczesnej

Propozycja podstawy programowej z języka polskiego dla szkół ponadpodstawowych przewiduje m.in. więcej literatury współczesnej od 1 września 2027 r. Wśród pozycji obowiązkowych jest np. „Lalka” Bolesława Prusa.

Zmiany mają objąć m.in. język polski, a co za tym idzie – także listę lektur. Ma być m.in. więcej literatury współczesnej.

Eksperci zaznaczyli, że podstawa programowa daje nauczycielowi „znaczną swobodę w doborze lektur, aby umożliwić pracę z różnorodnymi tekstami”.

Dodali, że w wypadku lektur obowiązkowych jednym z ważnych narzędzi interpretacyjnych powinna być wiedza historycznoliteracka – niekoniecznie jednak opierająca się na sztywnej periodyzacji.

Jeśli chodzi o zakres podstawowy, zaproponowali, by w każdym roku szkolnym uczniowie czytali co najmniej cztery dłuższe utwory, krótsze utwory lub fragmenty dłuższych utworów reprezentujące różnorodne rodzaje, gatunki i konwencje literackie oraz publicystykę.

Mają też poznawać „inne teksty kultury poruszające ważne dla współczesności zagadnienia, w tym globalne i lokalne wyzwania, relacje międzyludzkie i społeczne oraz podkreślające wartość człowieka i otaczającego go świata”.

Na eksperckiej liście znalazły się na przykład wybrane utwory literatury staropolskiej, w tym „Bogurodzica” oraz wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego (nie wskazano, które dokładnie).

Wśród wybranych utworów dramatycznych z kanonu literatury polskiej pojawiły się m.in. dramat romantyczny (np. „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza, „Kordian” Juliusza Słowackiego, „Nie-Boska komedia” Zygmunta Krasińskiego), „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego i wybrany utwór dramatyczny z XX w.

Uczniowie mają też poznawać wybrane utwory epickie z kanonu literatury polskiej, w tym „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza oraz „Lalkę” Bolesława Prusa, a także utwory (lub ich fragmenty) polskich noblistów: Henryka Sienkiewicza, Władysława Stanisława Reymonta, Czesława Miłosza, Wisławy Szymborskiej, Olgi Tokarczuk, jak również wybrane utwory liryczne XIX, XX i XXI w.

Wśród kolejnych propozycji znalazły się wybrane utwory z literatury europejskiej, w tym dramat Williama Shakespeare’a, utwór liryczny, epicki lub dramatyczny spoza europejskiego i północnoamerykańskiego kręgu kulturowego oraz utwory odnoszące się do wojny i okupacji oraz totalitaryzmów XX w. (w tym przykłady tekstów fikcjonalnych i literatury faktu).

Jeśli chodzi o zakres rozszerzony, uczniowie mają czytać „nie mniej niż dwa dłuższe utwory literackie w ciągu roku”, utwory i fragmenty utworów charakterystyczne dla prądów literackich, takich jak: barok, sentymentalizm, klasycyzm, realizm, naturalizm, ekspresjonizm, impresjonizm, symbolizm, neoromantyzm, awangarda XX w., postmodernizm.

Ponadto – wybrane artykuły naukowe z co najmniej dwóch różnych dyscyplin humanistyki, w tym wybrany esej filozoficzny.

Lista przykładowych tekstów do omówienia w zakresie podstawowym i rozszerzonym liczy łącznie 287 pozycji.

Wśród nich eksperci wymienili m.in. wybrane teksty autorstwa Szymona Bujalskiego poświęcone kryzysowi klimatycznemu i transformacji energetycznej, np. „Recepta na lepszy klimat”; „Smutek cinkciarza” Sylwii Chutnik; „27 śmierci Toby’ego Obeda” Joanny Gierak-Onoszko; utwory Yuvala Noaha Harariego („Sapiens”, „Homo Deus”, „21 lekcji na XXI wiek”, „Nexus”); „Cukry” Doroty Kotas; „Wielki przypływ” Jarosława Mikołajewskiego; „Inną duszę” Łukasza Orbitowskiego czy „Ukochane równanie profesora” Yoko Ogawy.